“ฮงเนะ” และ”ทาเทมาเอะ” กฎเหล็กที่ซ่อนเร้นในสังคมญี่ปุ่น

tatemae và honne
หากคุณอยากใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและประสบความสำเร็จในการทำงานที่ญี่ปุ่น สิ่งแรกที่คุณต้องทำก็คือ ฝึกฝนสกิล “ฮงเนะ” และ “ทาเทมาเอะ” ให้เชี่ยวชาญ! บทความนี้จะมาอธิบายให้ทราบกันว่าสองอย่างนี้คืออะไร พร้อมแนะนำวิธีปรับใช้ที่ปฏิบัติได้จริงให้ด้วย!

ฮงเนะและทาเทมาเอะ ทักษะสำคัญในสังคมการทำงานญี่ปุ่น

ความสามัคคี เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ดึงดูดชาวต่างชาติให้เข้ามาทำงานในญี่ปุ่นได้มากที่สุด ถึงจะมีวิธีสร้างความสามัคคีอยู่หลายรูปแบบ แต่หนึ่งในสิ่งที่ได้ผลที่สุดก็คือ จารีตสังคมที่ทุกคนรู้กันดีแม้ไม่ได้เขียนออกมาเป็นลายลักษณ์อักษรอย่าง ฮงเนะ (ตัวตนที่แท้จริง) และ ทาเทมาเอะ (หน้ากาก)

แม้ทุกวัฒนธรรมจะมีหลักการนี้เหมือนกัน แต่ฮงเนะและทาเทมาเอะของญี่ปุ่นก็เป็นสิ่งที่คุณต้องทำความคุ้นชินกันอยู่สักหน่อย (เหมือนกับอีกหลายๆ อย่างของญี่ปุ่น) เพราะฮงเนะและทาเทมาเอะมีอยู่ทุกที่ในสังคมญี่ปุ่น ตั้งแต่ที่ทำงานจนไปถึงร้านเหล้าเลยทีเดียว

ทาเทมาเอะคืออะไร?

ทาเทมาเอะ (建前) คือ ภาพลักษณ์ที่เราแสดงออกต่อหน้าผู้อื่น มักจะเป็นอะไรที่เป็นมิตร ใจเย็น ร่าเริงหรือกระทั่งยอมคน แม้ทาเทมาเอะจะดูเป็นการเสแสร้งหรือการตีสองหน้า แต่มันก็มักจะถูกนำมาใช้เพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้งและทำให้การมีปฏิสัมพันธ์ในสังคมราบรื่นมากกว่าที่จะเป็นการเล่นแง่หรือหลอกลวงผู้อื่น

ไม่ว่าจะเป็นสถานการณ์ไหน ผู้ที่เชี่ยวชาญในทาเทมาเอะก็จะพยักหน้า ยิ้มอย่างสุภาพ และฝึกการ “ไอซุจิ” (Aizuchi การตอบรับเป็นช่วงๆ เพื่อแสดงให้เห็นว่ากำลังฟังอยู่) อย่างสุภาพ แม้มองจากภายนอกจะดูเหมือนพวกเขาเห็นด้วย แต่จริงๆ แล้วทั้งหมดนั่นคือการกระทำเพื่อหลีกเลี่ยงความขุ่นเคืองเท่านั้นเอง!

ความซับซ้อนนี้เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์แบบ “รุ่นพี่-รุ่นน้อง” (Senpai-Kouhai) ของญี่ปุ่น ทาเทมาเอะเป็นเรื่องของการอ่านบรรยากาศ (空気を読む อ่านว่า Kuki wo yomu) ล้วนๆ การตอบสนองอย่างกระตือรือร้นด้วยการโกหกเล็กๆ น้อยๆ เพื่อหลีกเลี่ยงการเผชิญหน้ากันอย่างรุนแรง ส่งผลเป็นความสามัคคีที่ทุกคนชื่นชอบนั่นเอง

ฮงเนะคืออะไร?

ฮงเนะ (本音) คือ สิ่งที่ตรงข้ามกับทาเทมาเอะ ฮงเนะหมายถึงความคิดและการแสดงออกที่แท้จริงของคุณ ไม่ว่าจะการบ่นเรื่องงาน หาวดังๆ เวลาเหนื่อย หรือปฏิเสธคำชวนของผู้อื่นอย่างชัดเจน เราจะแสดงฮงเนะให้กับคนในครอบครัวและเพื่อนที่ไว้ใจได้เท่านั้น

ถึงแม้ว่าจะไม่มีการแสดงฮงเนะในที่ทำงานเลย แต่อย่างที่หลายๆ คนที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่นรู้กันว่าในออฟฟิศและห้องเรียนก็ยังมีมิตรภาพที่แท้จริงอยู่มากมาย ทำให้คุณสามารถแสดงตัวตนที่แท้จริงออกมาได้ นอกจากนี้ ยิ่งคุณรู้จักเพื่อนร่วมงานของคุณมากเท่าไร ก็ยิ่งมีโอกาสที่พวกเขาจะแสดงตัวตนที่แท้จริงออกมาให้เห็นมากขึ้นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากคุณแสดงออกมากเกินไป โดยเฉพาะเวลาที่อารมณ์ไม่ดี ก็จะกลายเป็นคนไม่มีมารยาทและไม่มีวุฒิภาวะได้

แม้เด็กๆ จะได้รับข้อยกเว้น แต่ฮงเนะและทาเทมาเอะก็ฝังลึกอยู่ในใจของคนญี่ปุ่นมาตั้งแต่อายุราว 12 ปี คุณอาจตกใจเมื่อเห็นความแตกต่างของฮงเนะและทาเทมาเอะของบางคน เพราะในวัฒนธรรมชาติอื่น เพื่อนร่วมงานจะต้องทำความรู้จักกันพอสมควร แต่ในสังคมญี่ปุ่นนั้น เพื่อนร่วมงานแทบจะไม่รู้จักกันเลย!

ฮงเนะและทาเทมาเอะในสังคมญี่ปุ่น

ฮงเนะและทาเทมาเอะมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมความสงบสุขและความสามัคคีของญี่ปุ่นที่หลายๆ คนชื่นชอบ แถมยังเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้คนอยากไปอาศัยอยู่ในประเทศนี้กันด้วย เพราะพวกเขาคิดว่ามันช่วยควบคุมการทะเลาะกันด้วยเรื่องหยุมหยิม ความสอดรู้สอดเห็น การคุยสัพเพเหระไม่จบไม่สิ้นและอีโก้คับฟ้าได้ ส่งผลให้ญี่ปุ่นกลายเป็นสังคมที่ปลอดภัย สงบ และไม่มีความรุนแรงนั่นเอง

อย่างไรก็ตาม หากไปถามชาวญี่ปุ่นว่ารู้สึกอย่างไรกับวัฒนธรรมนี้ พวกเขาก็จะตอบว่ามันไม่ใช่สิ่งที่ดีเท่าไร (หากพวกเขาตอบแบบจริงใจนะ!) เพราะอาจทำให้การสื่อสารคลาดเคลื่อน เกิดความเข้าใจผิดหรือการกลั่นแกล้งขึ้นมาได้ง่ายๆ และทำให้พฤติกรรมต่อต้านสังคมต่างๆ มักจะถูกละเลย โดยเฉพาะในหมู่ผู้สูงอายุ ทำให้เกิดเป็นช่องว่างระหว่างวัยที่ใหญ่มาก แม้ว่าในปัจจุบัน ทุกอย่างกำลังเปลี่ยนแปลงไป และการสื่อสารแบบตรงไปตรงมาได้รับการยอมรับมากขึ้นแล้ว แต่ก็ไม่ได้ทำให้ฮงเนะและทาเทมาเอะหายไปเสียทีเดียว

PIXTA

สิ่งที่ไม่ควรทำในที่ทำงาน

หากคุณต้องการสร้างความประทับใจในที่ทำงานญี่ปุ่น สิ่งที่คุณทำได้ดีที่สุดก็คือเคารพผู้อื่นและกระตือรือร้นในการทำงาน รวมถึงรู้จักฟังเพื่อนร่วมงาน และพูดเรื่องส่วนตัวให้น้อยที่สุดด้วย ถึงแม้ว่าในหลายสังคม พนักงานจะสานสัมพันธ์กันผ่านการพูดเรื่องส่วนตัวและแบ่งปันเรื่องราวความทุกข์กัน แต่นั่นไม่ใช่สิ่งที่รับได้ในสังคมนี้

ที่ทำงานเป็นที่สำหรับทำงาน และทำงานเท่านั้น แม้ว่าคุณจะอยากพูดถึงงานอดิเรก ความคิดหรือเรื่องครอบครัวมากแค่ไหนก็ถือว่าไม่เหมาะสม คุณควรเก็บบทสนทนาเหล่านั้นไว้คุยกับเพื่อนนอกที่ทำงาน ยิ่งไปกว่านั้น การมีทัศนคติเชิงบวกก็ถือเป็นเรื่องที่ดี และคุณก็ควรพยายามบ่นหรือออกความเห็นเชิงลบให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ด้วย

PIXTA

ใช้ประโยชน์จากทาเทมาเอะ

พอได้รู้เรื่องฮงเนะและทาเทมาเอะแล้ว การใช้ชีวิตในญี่ปุ่นก็อาจจะเริ่มฟังดูน่ากลัว แต่อย่าได้กลัวไป! เพราะหากฝึกฝนได้ถูกวิธี สิ่งนี้ก็จะนำคุณไปสู่ความสำเร็จทั้งในหน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ที่แสนสำคัญและมีความหมาย รวมถึงชีวิตสังคมที่เต็มไปด้วยความคึกคักได้เลย!

และนี่คือเคล็ดลับของทาเทมาเอะที่จะช่วยให้คุณใช้ชีวิตอย่างมีความสุขในญี่ปุ่น

1. คุยเรื่องส่วนตัวให้น้อยที่สุดเว้นแต่จะเป็นเรื่องที่สมควร

2. ยิ้มและพยักหน้าเข้าไว้ ทำตัวเหมือนสนใจในเรื่องที่อีกคนพูดเสมอ ถึงแม้ว่าจริงๆ แล้วจะไม่สนใจก็ตาม

3. อย่าพูดตรงเกินไป! ความตรงไปตรงมาอาจจะดีแต่ก็อาจทำให้เกิดความขุ่นเคืองได้

4. อย่าถอนหายใจหรือส่งเสียงแสดงความไม่พอใจ ลองพูดว่า “เฮ้อ อยากกลับบ้านแล้ว” ดูสิ รับรองเพื่อนร่วมงานได้ช็อกแน่นอน!

เหนือสิ่งอื่นใด พยายามคิดเยอะๆ เพราะทาเทมาเอะเป็นเรื่องของมารยาทล้วนๆ ซึ่งก็เป็นแนวคิดที่มีอยู่ในทุกสังคมเลยนั่นเอง

การสังสรรค์และวัฒนธรรมการดื่มของญี่ปุ่น

ถึงแม้ว่าโนมิไคจะเป็นการสังสรรค์ แต่ก็ยังเต็มไปด้วยทาเทมาเอะและความสัมพันธ์แบบรุ่นพี่-รุ่นน้อง เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรปล่อยตัวจนเกินไป! หลายครั้งที่หน้าที่เพียงอย่างเดียวของพนักงานใหม่จะเป็นการเติมเครื่องดื่มให้ผู้อื่นและรับหน้าที่เก็บเงิน ไม่ต้องบอกก็รู้ว่าในหลายๆ ครั้ง โนมิไคจะค่อนข้างน่ากลัวมากทีเดียว!

อย่างไรก็ตาม การสังสรรค์ตามงานสังคมกับเพื่อนหรือเพื่อนร่วมงานเหล่านี้เป็นโอกาสอันดีในการปลดปล่อยความเครียดและความกังวลที่สะสมมาตลอดทั้งวัน เมื่อความสัมพันธ์แบบรุ่นพี่-รุ่นน้องเริ่มเบาบางลง คุณก็สามารถเล่าเรื่องความกังวลในแต่ละวัน เรื่องส่วนตัว หรือแม้กระทั่งเรื่องซุบซิบต่างๆ ได้อย่างอิสระมากขึ้น หากคุณต้องการความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับเพื่อนร่วมงานหรือเพื่อนคนอื่นๆ ก็ไม่ควรพลาดงานโนมิไคเลยทีเดียว!

สรุปว่ามีอะไรจริง (ใจ) บ้าง?

คุณอาจจะเหนื่อยกับการพูดหน้าอย่างหลังอย่างและคำยกยอไม่รู้จบ แต่อย่ากังวลไป แม้ฮงเนะและทาเทมาเอะจะเป็นส่วนที่สำคัญมากในสังคมญี่ปุ่น แต่ก็เป็นเพียงสีขาวและสีดำในโลกสีเทาๆ ใบนี้ เราขอให้บทความนี้เป็นเพียงหลักนำทางคุณให้อยู่ในสังคมญี่ปุ่นได้ แต่อย่าให้กฎที่แอบแฝงอยู่เหล่านี้เป็นตัวกำหนดอนาคตของคุณเป็นอันขาด!

หากมีคำถาม คำแนะนำ หรือข้อเสนอแนะใดๆ เกี่ยวกับบทความของเรา สามารถติดต่อและติดตามเราผ่านทางเฟซบุ๊กได้เลย !

เนื้อหาในบทความนี้ อัพเดทล่าสุด ณ วันที่เผยแพร่

2 Shares:
บทความที่เกี่ยวข้อง
ขึ้นรถไฟญี่ปุ่น
อ่านเพิ่มเติม

ทุกเรื่องที่ต้องรู้ในการขึ้นรถไฟญี่ปุ่น! มารยาท วิธีซื้อตั๋ว ภาษาญี่ปุ่นควรรู้

รถไฟเป็นหนึ่งในการเดินทางที่มีความสำคัญที่สุดสำหรับการใช้ชีวิตในญี่ปุ่น ดังนั้น ในบทความนี้ เราจะพาไปดูวิธีการซื้อตั๋ว มารยาทการใช้รถไฟ ไปจนถึงภาษาญี่ปุ่นที่น่าจะมีประโยชน์เวลามีปัญหากับเจ้ารถไฟนี่กันเลยค่ะ!
อ่านเพิ่มเติม

สอนเขียน “อีเมลภาษาญี่ปุ่น” อย่างเซียน! วิธีเขียน, การส่ง, ข้อควรระวัง

ใครคิดจะทำงานในญี่ปุ่นแล้วอยากเขียนภาษาญี่ปุ่นได้อย่างเซียน บอกเลยว่าไม่ควรพลาดบทความนี้! มาดูวิธีการเขียนอีเมลภาษาญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการ พร้อมตัวอย่าง ข้อควรระวัง และภาษาเขียนที่ห้ามใช้เด็ดขาดกัน!
อ่านเพิ่มเติม

วิธีถ่ายรูปสมัครงานในญี่ปุ่นให้เป๊ะ!

ไม่ว่าจะเป็นการสมัครงานพาร์ทไทม์ งานเต็มเวลา หรืองานสัญญาจ้าง ด่านแรกที่ทำให้นายจ้างชาวญี่ปุ่นประทับใจก็คือ "รูปติดบัตร" หรือรูปถ่ายใบหน้าที่แนบมาในใบสมัครงานนั่นเอง รูปติดบัตรเป็นปัจจัยที่สำคัญมากในญี่ปุ่น คุณจึงควรถ่ายให้ออกมาดีที่สุด และในบทความนี้เราก็มีวิธีดีๆ มาแนะนำเพื่อให้คุณถ่ายรูปใบหน้าในญี่ปุ่นได้อย่างสมบูรณ์แบบ!
อ่านเพิ่มเติม

เคล็ดลับ “แนะนำตัวภาษาญี่ปุ่น” เพิ่มความประทับใจในการสัมภาษณ์งาน

คุณคิดว่าสิ่งสำคัญที่สุดในการสัมภาษณ์งานคืออะไร? ในความเห็นของผู้เขียน สิ่งที่สำคัญที่สุดก็น่าจะเป็น "จิโกโชไก" หรือ การแนะนำตัว ซึ่งเป็นส่วนที่หลายๆ คนมักจะมองข้าม แต่อันที่จริงแล้ว การแนะนำตัวที่น่าประทับใจนั้นจะสามารถทำให้การสัมภาษณ์ของคุณราบรื่นไปจนจบได้เลยทีเดียว หากคุณอยากรู้ว่ามีเรื่องอะไรที่ควรใส่ใจในการเตรียมบทพูดสำหรับแนะนำตัวให้กับบริษัทญี่ปุ่นบ้าง ก็ตามไปอ่านบทความนี้ เพื่อเรียนรู้เคล็ดลับที่จะทำให้คุณสามารถแนะนำตัวได้อย่างน่าประทับใจกันเลย
อ่านเพิ่มเติม

ล้วงลึกการเดทสไตล์ญี่ปุ่น! คนญี่ปุ่นเดทกันอย่างไร?

แนวเรื่องในละครญี่ปุ่นที่มักจะเห็นกันบ่อยๆ คงหนีไม่พ้นเรื่องรักๆ ใคร่ๆ ซึ่งทำให้หลายคนเข้าใจไปว่าการเดทกับคนญี่ปุ่นนั้นจะเป็นเรื่องราวที่แสนหวาน แต่ในความเป็นจริงกลับไม่โรแมนติกอย่างที่คิด! เพราะผลสำรวจออนไลน์พบว่าอัตราการหย่าร้างของคู่แต่งงานชาวญี่ปุ่นกับคนต่างชาตินั้นพุ่งสูงถึง 70%! ในบทความนี้ เราได้สรุปเรื่องราวทัศนคติความรักที่ไม่เหมือนใครของคนญี่ปุ่นมาให้คุณแล้ว มาดูกันว่าอะไรบ้างที่เป็นต้นเหตุทำให้คนญี่ปุ่นไม่พอใจ แล้วมีวิธีไหนที่จะหลีกเลี่ยงความขัดแย้งกันได้บ้าง